Çmimet po shkojnë në qiell. Ku po shkojmë ?!

 Ky shkrim është shkruar për Hermesnews

 

Çmimet po shkojnë në qiell… Ku po shkojmë ?!

 

Ka dy fenomene në ngritjen e çmimeve. Një fenomen që do ta quanim normal që është tendenca ngritjes së çmimeve, një tendence kjo e vazhdueshme. Për ta kuptuar fenomenin po bëjmë një krahasim. Çmimi i një buke apo i këpucëve para 10 viteve nuk ishte i njëjtë me çmimin e një buke apo një këpuce sot. Flasim për të njëjtën bukë apo të njëjtë këpucë (palë..) dhe për të njëjtën sasi. Ky fenomen përbënë një fenomen normal dhe është përgjegjësia e bankave dhe e qeverive që të kontrollojnë këtë fenomen dhe për ta mbajtur atë në kufij normal. Ky fenomen njihet si inflacion. Në kufijtë e 2-3 përqindëshit ky është një fenomen normal. Por ngritja e çmimeve e menjëherëshme dhe zhvlerësimi i monedhës vendase (kujtojmë fenomenin e ngritjes së çmimeve në fillimin e viteve 1990 në Shqipëri por dhe në të gjitha vendet që kaluan nga një ekonomi e kontrolluar në një ekonomi tregu) është një fenomen që del nga normalja dhe përbënë atë që quhet hyperinflacion. Një fenomen tjetër është ai i deflacion ( kur kemi rënien e çmimeve) dhe desinflacion kur përqundjet e interesit bien nën zero. Shembulli i krizës japoneze të 1997 është domethënës.

 

Çmimi i naftës po dyfishohet apo trefishohet.

 

Nafta është një produkt i veçant dhe si i till dhe faktorët që ndikojnë në ndryshimin e çmimit nuk janë të njëjtë me atë të produkteve të tjera. Nafta e quajtur edhe ari i zi për vlerat që ajo ka në jetën e njerëzimit, është një produkt që kontrollohet nga prodhuesit e saj dhe kryesisht nga vendet e OPEK-ut. Pra ndryshe nga ç’mund të mendohet nafta është një monopol që domethënë, prodhuesit (OPEK) mund të fiksoj kuotat e prodhimit dhe mund të fiksoj dhe çmimin e shitjes së naftës. Në çmimin e naftës së kohëve të fundit ndikon dhe hyrja e Kinës dhe e Indisë në vendet në zhvillim. Kjo do të thotë se këto vende kanë nevojë për energji dhe kryesisht për naftë. Pra një rritje e kërkesës për një prodhim si nafta çon në rritjen e çmimit të saj. Por nga ana tjetër rritja e çmimit të naftës ndikon mbi çmimin e gjithë produkteve të tjera sepse ka të bëjë me ngritjen e kostos së transportit.

 

Po drithrat pse po shtrenjtohen për ditë e më shumë ?

 

Nuk është folur ndonjëherë për çmimin e drithërave të paktën në Perëndim. Ndonëse drithërat janë produkte jetike në disa vende në zhvillim, në vendet e zhvilluara herë mbas here nuk dinë se çfarë të bëjnë me superprodhimet në sektorin e drithërave. Por së fundi dhe drithrat janë futur në listën e artikujve që po shtrenjtohen me një shpejtësi të pazakonte. Pse ? Ajo që tham për naftën ndikon tek drithrat pra çmimi i naftës bënë që transposrti i drithrave ti shtohet çmimit të vetë drithërave. Por ka dy arsye të tjera që i bëjnë drithërat të flitet për to. Këtë vit, thatësira dhe kushte të tjera kanë bërë që Rusia apo shumë vende të Azisë nuk kanë mundur të realizojnë prodhimin e pritshëm të drithrave. Kjo bënë që drithrat të shtrenjtohen përderisa ato bëhen edhe më të rralla. Duke qenë se tregëtia është gjithnjë e më tepër e hapur, çmimet e drithërave ngrihen ngado si në vendet që importojnë dhe ata që prodhojnë vet këto produkte. Sigurisht duhet llogaritur një avantazh që vendet prodhuese kanë që ka të bëjë me transportin. Vendet prodhuese nuk shtojnë koston e transportit që vendet importatore nuk kanë se si ta evitojnë.

Arsyeja e dytë e ngritjes së çmimit është e lidhur me zbulimet e fundit në drejtim të produkteve zvendësuese të naftës dhe produkteve të saj. Konkretisht, së fundi drithërat (misri)  po shfrytëzohen për prodhimin e etanolit një produkt që u shtohet karburanteve për ti bërë ato më ekologjke apo më të pastra për natyrën. Në Amerikën e Veriut (ShBA e Kanada) një pjesë e prodhimit të misrit është i destinuar për industrin e prodhimit të etanolit, një industri e re por që po merr përmasa gjithnjë e më të mëdha. Së fundi Kombet e Bashkuara po kundërshtojën përdorimin e drithrave për qëllime industriale. Sipas tyre, misri që destinohet për industrin pakëson ndihmat për vendet afrikane dhe të tjera vende të varur nga ndihmat ushqimore të Perëndimit.

 

A mund të reagohet ndaj ngritjes së çmimeve ?

 

Në ekonomi janë disa fenomene që nuk kanë nevojë për ndëryrje. Kështu ndodh dhe për çmimet. Njerëzit reagojnë nga instikti. Kur një konsumator shikon çmimin e benzinës të rritet, reagon dhe gjen një mënyrë për zvendësuar këtë produkt me një tjetër. Në të gjithë botën po merren masa për të evituar varësinë nga nafta dhe nënproduktet e saj. Kështu disa nga masat janë mjetet e transportit të përbashkëta (autobus, metro etj.) përdorimi gjithnjë e më shumë i biçikletës apo dhe përdorimi i makinave ekologjike.

Por shteti ka mekanizma për të zbutur efektet e ngritjes së çmimeve sidomos për të përballuar ngritjen e çmimit të karburanteve. Ndihma për transportet bashkiake, nxitja e përdorimit të mjeteve të transportit të përbashkëta duke subvencionuar këtë transpost, nxitja e bleres së automjeteve ekologjike apo që respektojnë mjedisin etj etj. Por shteti mund të nxis prodhimin e brendëshêm të produkteve që bëhen gjithnjë e më shumë tê shtrenjta si dhe modernizimi i prodhimit në sektorët që prodhimet shtrenjtohen. Por në të gjitha këto masa duhet mbajtur parasysh dhe faktor të tjerë si për shembull ruajtja e një ekuilibri midis nevojave të sotme dhe atyre të nesërme. Pra ruajtja e rezervave kombëtare sidomos në hidrokarbure. Në fushën e bujqësisë modernizimi i saj do të ishte reagimi më i mirë ndaj ngritjes së çmimeve.

 

Aje Nuro

Montreal, nëntor 2007

[email protected]

 

Continua a leggere

Pubblicato in Senza categoria

eXtreme Sports Physics Gift List, Part 2

More holiday gift ideas for eXtreme sports addicts.

(In case you missed it, I posted five other ideas a little bit ago in eXtreme Sports Physics Gift List, Part 1.)



Hang Time!
When you catch air, you’re in freefall. Another way to put it is that you’re in a very low orbit that intersects with the ground. Either way, you’re briefly weightless.

If you were to strap an accelerometer to your leg to measure the forces on your body, you would see it go to zero when you’re in the air. If only there was some way to hook an accelerometer to a timer, you’d know how much hang time you pulled . . .

Actually, there are at least two companies making timers to record the duration of your monster airs. My favorite is the AirPod, but you might want to look into the slightly glossier (and pricier) HangTimer. Personally, I’m all about the data, bling means nothing to me. So I’ll save a couple bucks and go with the AirPod.

I’m guessing a lot of folks will be disappointed to find out how little time they spend airborne. On the other hand, once you come to terms with the fact that humans really weren’t meant to fly and you learn to appreciate the few precious seconds during each run that you get to enjoy free of our earthly bonds, you’ll realize that devices like the AirPod and HangTimer are excellent tools for evaluating and perfecting your aerial skills.

AirPod – fly, be free, take data
$59 and up


In Search of a Fast Frame Rate

If you’re a decent photographer, you’ll always be a welcome addition in any eXtreme sports road trip. You might even get a free meal or two along the way.

As a rule, eXtreme sports junkies love to see themselves immortalized in high resolution action pics. One of the tricks to getting the shot is making sure you have a camera that can take lots of images very quickly. Pros spend multi-thousands for high frame rates. But you can do almost as well with a few cameras that slip in at just about a thousand bucks.

After using several digital cameras that deliver 2 to 3 frames a second, I found that I was going to need something faster, particularly in the skatepark and on the slopes. My budget limited me to the 5 frame per second and 8.2 megapixel Canon EOS 30D, which retails (with one lens included) at Amazon for $1025. Here’s an example of one shot I captured of my son grinding the coping in a 10 foot deep pool at our local skatepark.

In order to get this shot, I actually took 6 pictures, as you can see from this sequence. The one I wanted is number 4.

The high frame rate is good for more than just photos, it also helps me do a bit of physics calculating. For instance, from these shots I can tell that my son traveled about 2 meters in the second that it took to fire off 5 frames, which means he was moving at 2 meters a second. The pool curvature is about 2.5 meters in radius at this point, so he was experiencing a horizontal g-force of about 1/6 the force of gravity. That’s what was pinning him to the board as he carved around the pool. Cool, isn’t it?

The 30D’s older brother, the EOS 20D, has the same frame rate and resolution, but a smaller buffer, so you can’t shoot as many shots in a row before stopping to let the electronics catch up.

If you’re made of money, you can step up to the 10 megapixel EOS 40D at 6.5 frames per second. (The last time I checked, the EOS Rebels were all limited to 3 frames per second, so they don’t make my cut.)

As far as I know, the Canon EOS line offers the fastest frame rate among the $1k cameras. If I find anything faster, I’ll let you know.

Canon EOS SLRs
Just hold the button down, chances are at least one of those dozens of shots is going to be a keeper
$974 and up


Eye Witness

There’s nothing like watching a crash from the first person perspective, and the best way to do that is with a helmet cam. (I’ll post my own favorite crash as soon as I can get it downloaded from my son’s PC.)

You can spend a bundle for a high tech, waterproof, shock proof helmet camera, or you can save money the way I did.

I bought a $99 camera that records straight to flash memory. Then I sometimes tucked it under the strap for my snow goggles (be sure to loop the camera’s wrist lanyard around your goggle straps), velcroed it to my leading leg, or duct taped it to my skate helmet.

It makes for cool, low budget follow shots and gives a realistic view of what it’s like to cruise down a mountain or thread your way through a half pipe. The crashes are the most fun to watch, complete with brutal crunching sounds and groans of pain. Just don’t show them to your parents or significant others until a season or two has passed. Otherwise they’ll beg you to stay off the slopes, rails, ramps, tracks, or whatever else you ride.

Helmet Cams
– first person adventure and pain
$79 and up


First Aid – it’s the best kind

Despite taking things to the edge, few extreme sports injuries involve compound fractures or head trauma. A few bumps, bruises and abrasions are the much more likely results of any given adventure. But the recent epidemic of coverage in the media of staph infections makes it clear that even minor scrapes need quick attention. Besides, you don’t what your favorite eXtreme athlete staining his or her stylin’ new jeans or jacket with unsightly blood stains.

I used to load up my backpack with a few Band-Aids and sterile pads, but it’s a lot easier to just grab a prepackaged first aid kit and toss it in the trunk with the rest of my gear. REI offers a range of kits, from tiny sets that slip in the glove box to fairly comprehensive packs that include everything you need for most injuries, including a copy of “The Wilderness First Aid Manual.”

First Aid Kits – ’cause your mom won’t always be nearby to kiss the boo boo
$28 and up


Surfrider Gift Membership

As the nigh-invulnerable superhero “The Tick” once said after being asked if he could destroy the Earth “Ye Gods! I hope not! That’s where I keep all my STUFF!”

The Earth is a fragile place, and even if the Tick is no threat, without the work of groups like the Surfrider Foundation, you’re likely to eventually lose all your stuff – and a lot more. In their own words . . .

The Surfrider Foundation is a non-profit grassroots organization dedicated to the protection and enjoyment of our world’s oceans, waves and beaches. Founded in 1984 by a handful of visionary surfers in Malibu, California, the Surfrider Foundation now maintains over 50,000 members and 80 chapters worldwide.

Even if you’re not into eXtreme water sports, remember that most of this precious planet is ocean, and you can’t have a healthy Earth without clean water.

So join Surfrider this year or give someone a gift membership – your great grandkids will thank you for it, and you get a cool bumper sticker.

Surfrider Gift Membership
$25




Continua a leggere

Pubblicato in Senza categoria